NASA: Mars'taki Jezera kraterini göremeyebilirsiniz ama benzerini Türkiye'de...

NASA: Mars'taki Jezera kraterini göremeyebilirsiniz ama benzerini Türkiye'de...
21:44 31.07.2020 | 987 kere okundu | Teknoloji

NASA'nın Kızıl Gezegen'e fırlattığı Perseverance robotu kurumuş göl Jezera Krateri'ne iniş yapacak. Mars'ta geçmişte yaşam olup olmadığını araştıracak NASA, dünyayı ve Türkiye'yi heyecanlandıran bir haber paylaştı. Çünkü, robotun ineceği kurumuş göl Jezero Krateri'ne en yakın yer, Türkiye'nin gözbebeği Salda Gölü!

Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi NASA, sekiz yıl aradan sonra yeniden Kızıl Gezegen Mars'a bir robot daha gönderdi.

Perşembe günü Türkiye saatiyle 14.50'de fırlatılan Atlas V roketini televizyonlar canlı yayınladı, roketin taşıdığı Perseverance (Sebat) robotunun Mars yolculuğu resmen başladı.

1 ton ağırlığındaki robotun 2021 Şubat ayında daha önce kızıl gezegenin, yerinde hiç incelenmemiş kurumuş bir gölüne iniş yapması planlanıyor.

Perseverance adlı robot, bir önceki kaşif robot Curiosity'nin geliştirilmiş üst modeli. Robotun bilimsel ekipmanları, iki mikrofonu, 20 kamerası, bir lazeri ve hatta küçük bir helikopteri bulunuyor.

Helikopterin Mars'ta havalanmasıyla insanlık ilk kez uzayda bir hava aracını uçurmuş olacak. Perseverance robotunun ayrıca termal ısı ölçerleri var ve dokunmadan yüzeylerin ısısını ölçebilecek.

Perseverance robotunun Mars yolculuğuna başlamasından bir gün sonra ise, NASA dünyayı ve Türkiye'yi heyecanlandıran bir haber paylaştı. Çünkü, robotun ineceği kurumuş göl Jezero Krateri'ne benzeyen bir yer, Türkiye'de var.

NASA, Jezero Krateri'nin dünyadaki benzerini "Mars'a giderek Jezero Krateri’ni göremeyebilirsiniz ama ona en çok benzeyen yeri ziyaret edebilirsiniz, yani Türkiye’deki Salda Gölü’nü..." cümlesiyle duyurdu.

NASA'nın sitesinde Salda Gölü'nün uzaydan çekilmiş bir fotoğrafının yanı sıra yakın plan bir kare de paylaşıldı. Haberde ise, şu ifadeler yer aldı:

"Farklı gezegenlerde olsalar da Salda Gölü mineral ve coğrafi olarak Mars’taki kurumuş göl yatağıyla büyük benzerliklere sahip. Bilim insanları Salda Gölü’nü anlayarak Mars 2020 görevinin rehberini oluşturmaya çalışıyor."

NASA'ya göre, Salda dünya üzerinde karbonat ve benzeri formasyonlar olan tek göl. Salda Gölü’nün sahillerindeki beyazlık ile Jezero’daki karbonat mineralleri benzerlik gösteriyor.

Mars projesindeki önemli isimlerden Purdue Üniversitesi öğretim üyesi Briony Horgan, "Salda Gölü’nü ziyaret ederken en müthiş şey, sanki tarihi Jezero Gölü’nün kıyısında duruyormuş gibi hissetmeniz" ifadesini kullanıyor.

Bir başka bilim insanı Brad Garczynski ise, "Karbonatlar o coğrafyada yaşamış nesneleri muhafaza etmede çok önemli bir görev üstleniyor. Mikroplar, organizmalar ve benzeri şeyleri bulabiliyoruz. Fakat Jezero’ya gitmeden önce Dünya üzerinde bu karbonatların nasıl oluştuğunu ve nasıl muhafaza ettiğini öğrenmemiz gerek" diyor.

Perseverance (Sebat) adlı robot, Jezero'yu inceleyerek kızıl gezegende geçmişte hayat olup olmadığını belirlemeye çalışacak. Söz konusu misyonla kuruyan yüzeyden gelecek iki yıl boyunca parçalar toplanması ve elde edilen örneklerin 2031 yılında dünyaya ulaştırılması amaçlanıyor.

Perseverance, NASA'nın Mars gezegenine göndereceği beşinci robot. 1997 yılında Sojourner, 2004 yılında ikiz robotlar Spirit ve Opportunity ile 2011'de hala aktif olan tek robot Curiosity gönderilmişti. Mars'ta bir zamanlar gerçekten canlı organizmalar var olduysa, bilim insanları bunu nasıl anlayacak? BBC Bilim Editörü Paul Rincon, projenin bilim danışmanlarından yardımcısı Dr Ken Williford'la konuştu.

Mars bugün canlıların yaşayabileceği bir gezegen değil. Çok soğuk olması nedeniyle yüzeydeki sular sıvı olarak kalamıyor ve atmosferin ince olması yüzünden gezegen yüzeyine ulaşan yüksek radyasyon muhtemelen canlı organizmaların gelişimini engelliyor.

Fakat Mars hep böyle değildi. Bundan en az 3,5 milyon yıl önce yüzeyde akarsular vardı. Bunların ve krater ağızlarında oluşturdukları göllerin izi bugün bile görülebiliyor. O dönem karbondioksitli atmosferin daha kalın olması zararlı radyasyonun gezegen yüzeyine etkisini de azaltıyordu.

Su, biyolojinin yani canlıların varlığının en temel ortak özelliklerinden. Dolayısıyla Mars'da bir zamanlar yaşam olması ihtimali var. 1970'lerde Viking misyonları, Mars'dan alınan toprak örneklerinde mikrop benzeri canlıların izleri aranmış ama net sonuçlar elde edilememişti.

2000'lerin başlarında NASA'nın Mars Keşif Araçları'na suyun izini sürme görevi verildi. Opportunity (Fırsat) ve Spirit (Şevk) adlı araçlar gezegen yüzeyinde geçmişte su bulunduğuna ilişkin çok miktarda jeolojik kanıt buldular.

2012 yılında gezegen yüzeyine inen Curiosity (Merak), indiği Gale Krateri'ni bir zamanlar dolduran gölün canlı organizmaların gelişmesine uygun olabileceğini ortaya çıkardı. Curiosity ayrıca canlı organizmaların yapı taşları olan karbon içeren organik moleküller de buldu.

Şimdi Perseverance aracı, yine benzer bir alanda, yaşam izlerini tespit etmek üzere tasarlanan aletler kullanarak incelemeler yapacak. NASA'nın California, Pasadena'daki Jet Yakıtı Laborautarı'nda konuştuğumuz misyonun danışmanlarından Ken Williford, "Viking'den sonra doğrudan canlı izinin arandığı ilk sefer bu olacak" diyor:

"Viking halen varolan yaşam formlarını, yani Mars'ta hala varolabilecek canlıları arıyordu. Buna karşılık NASA'nın şimdiki yaklaşımı, daha önce yaşamış canlıların izini bulmaya yönelik, çünkü gezegenin çok eski tarihine dair elimizdeki veriler, Mars'ın ilk birkaç milyar yılında yaşama çok daha elverişli olduğuna işaret ediyor"

Perseverance, bu incelemeleri, yörüngeden bakıldığında geçmiş su izi Gale Krateri'ne göre daha da belirgin olan Jezero Krateri'nde yapacak. Gezici robot, Mars kayalarını delerek içinden tebeşir büyüklüğünde örnekler alacak. Bunlar yalıtılarak paketlenmiş olarak, gezegen yüzeyine bırakılan kutularda toplanacak.

Daha ileri bir tarihte gönderilecek olan bir başka robot da bu kutulardaki örnekleri toplayarak, analizinin yapılması için Dünya'ya getirecek. Bütün bu çalışmalar NASA ile Avrupa Uzay Kurumu ESA'nın Mars Örnek Toplama misyonu adıyla yaptığı işbirliği çerçevesinde gerçekleştiriliyor.

Fakat Perseverance, Mars'da bunun dışında bir çok bilimsel çalışma daha yapacak. Jezero Krateri Mars üzerindeki en belirgin ve en iyi muhafaza olmuş delta örneği. Yani akar suların göle döküldüğü yerlere bıraktığı kaya, kum ve muhtemel organik karbon örneklerinin oluşturduğu kat kat jeolojik yapı net bir şekilde görülebiliyor.

Williford "Batıdan doğru gelen bir nehir kraterin kenarına kadar yanaşıyor, sonra krater gölünün hemen içinde nehir ağzında harika bir delta oluşturuyor. Perseverance'ı bu deltanın hemen önüne indirip orada inceleme yapmayı planlıyoruz" diyor.

İncelenecek deltada nehrin kuzey batıdaki kayalardan kopardığı alüvyonlar var. Dr Williford, "Bu kumlu tortunun birbirine kaynaşma biçimi çok ilginç. Deltanın oluşması sırasında suyun, getirdiği alüvyonla etkileşiminin tarihini de kayda geçirmiş oluyor. Bu kum taneleri arasında yaşamış olabilecek her türlü canlının potansiyel yaşam alanlarını oluşturuyor. Nehrin üst kısımlarında var olmuş olabilecek her türlü organik maddenin buraya da taşınmış olması lazım" diyor.

Jerezo Krateri uzun bir süredir bilim insanlarının dikkatini çeken bir bölgede, uzaydan ölçüldüğü kadarıyla Mars'ta en fazla olivin (magnezyum ve demir silikatı) ve karbonat sinyalleri alınan, dev göktaşı çöküntüsü Isidis'in batı ucunda yer alıyor.

Dr. Williford karbonatlı minerallerin yaşam izi bakımından önemine dikkat çekerek, bu minerallerin zenginliğinin, incelemenin bu bölgede yapılmasının önemli sebeplerinden biri olduğuna dikkat çekiyor.

Kraterin batı ucundaki deltadaki karbonatlı tortular, yine NASA misyonunun bilim danışmanlarından Western Washington Universitesi'nden Dr Melissa Rice ve çalışma arkadaşları tarafından tespit edildi. Rice, bu "marjinal karbonatların" sabunlu su boşaltıldığında banyo küvetine yapışmış olarak kalan sabun köpüğü kalıntılarına benzediğini anlatıyor.

Karbonatlar susuz ortamda, canlı yaşam izlerini kristalleri içinde muhafaza edebilme özelliğine sahip. Bu şekilde milyarlarca yıl sonraya kalabilen biri de stromatolitler.

Bunlar, milimetrelerle ölçülen bakteri ve diğer tortuların oluşturduğu çok sayıda katman, zamanla daha büyük ve kubbemsi yapılara dönüştüğünde oluşabiliyor. Dünyada da bunun örneklerine suyun ve güneşin bol bulunduğu sahillerde rastlanabiliyor.Milyarlarca yıl önce Mars üzerindeki Jezero Krateri de işte tam olarak bu şekilde stromatolitlerin oluşabileceği -ve bugüne izlerinin kalabileceği- bir ortamdı. Perseverance bu karbonatı bol kalıntıları inceleyecek ve buralarda geçmişte stromatolitler oluşup oluşmadığını belirleyecek.

Sherloc adı verilen bir cihaz yardımıyla ilginç taş ve kayaların yakın plan resimleri alınabilecek ve organik maddeler de dahil mevcut minerallerin detaylı bir haritası çıkarılabilecek. Pixl adı verilen bir başka cihat ise bilim insanlarına aynı bölgenin ayrıntılı bir elementsel ya da kimyasal kompozisyonunu verecek.

Bu veri setini toplayan bilim insanları, biyolojik olarak önemli elementler, mineraller ve organik maddeler de dahil moleküllerin yoğunlaştığı kısımlara odaklanacak. Dr Ken Williford bu yoğunluk özellikle de belli bir şekil içinde yoğunlaşıyorsa bunun bir canlı formuna işaret edebileceğine dikkat çekiyor.Burada bir çok farklı yolla kanıt toplamak çok büyük önem taşıyor. Yalnızca görüntülü kanıtlar bilim insanlarını Mars'da hayat olduğuna ikna etmeye yeterli değil. Çok büyük bir sürpiz olmazsa, bu son misyonda, kayalardan alınan örnekler Dünya'ya gelip analiz edilene kadar elde edilen bulguların ancak muhtemel canlı organizma izleri olarak tanımlanması bekleniyor.

 


Teknoloji
Haberler